17 'o Fepueli, 2012. Ko e me'a popoaki fakamalo 'a e 'Eiki Palemia ki he fonua hiliange 'a e Saikolone Fakatalopika ko Jasmine ne hoko 'i he 'aho 14 Fepueli 2012.
‘Oku tau kau fakataha hono kotoa ‘i he tuku fakafeta'i kihe ‘Eiki Mafimafi ‘i hono tauhi mai ‘etau mo'ui pea fakahaofi kitautolu mei he mole ha mo'ui pe kafo mei he Saikolone Fakatalopika ko ia ko Jasmine, na'a ne ‘ahia ‘a Tonga ni ‘ihe ngaahi aho kuo hili atu. Malo ia kuo mavahe atu hili ‘ene tuku mai ha fu'u lovai lahi pehe fau.
‘Oku tau laau'ilo pe hono kotoa ko e lovai na'a ne fakatupu e uesia lahi taha.
Na'e lahi ‘aupito e ngaahi fale ‘i he ngaahi feitu'u ma'ulalo ‘i Tongatapu, na'e ma'olunga ange ‘a e vai ‘i he faliki ‘o e fale. Na'e uesia lahi heni e vahe Kolomotu'a (‘i Tongata'eapa, Sopu, mo Halaovave), vahe Fasi-moe-afi, Vahe Ma'ufanga (‘i Houmakelikao mo Popua) pea mo e ngaahi feitu'u ma'olalo kehe ‘i Tongatapu. ‘I he ma'olunga ‘a e vai na'e uesia ai e ngaahi fakatafenga vai moe ngaahi septic tanks (hufanga ‘i he fakatapu). Na'e ‘i ai foki mo e maumau kihe ‘akau, uaea ‘uhila, uaea telefoni pea pehe kihe ma'u'anga vai.
‘Oku mafana ai hoku loto keu fai atu ha fakamalo kia kimoutolu na'a mou tu'u hake ‘o fakahoko e ngaahi tokoni kehekehe ‘i he taimi ‘o e fakatamaki ko ‘eni:-
-Fakamalo atu ki he kau faifatongia kotoa ‘o e Potungaue Polisi ‘i ho'o mou ngaahi ngaue fakahaofi mo'ui moe malu'i e ngaahi koloa ‘a e kakai. Pehe foki ki he fakahaofi mo'ui mei he ongo vaka na'e uesia ‘e he matangi.
-Fakamalo atu ki he Tau Malu'i Fonua ‘a Tonga ki ho'o mou faifatongia ‘i hono faka'ata'ata e ngaahi hala pule'anga pea moe fetukutuku e ngaahi famili na'e uesia ‘ehe vai.
-Fakamalo atu ki he kau fai fatongia talamatangi ‘i ho'o mou fakahoko fatongia li'oa mo mateaki ke fakapapau'i ‘oku kakato mo taimi tonu e tuku atu kihe fonua e ngaahi fakamatala matangi.
-Fakamalo atu kihe Tonga Power, Potungaue Vai mo e ngaahi poate na'a mou faifatongia makehe ko e tokoni ki he fonua ‘i he matangi ko ‘eni.
-Fakamalo atu kihe Potungaue Mo'ui, Potungaue Ako moe ngaahi potungaue hono kotoa na'a mou faifatongia ‘i hono tokonia ‘o e fonua, kae tautefito kihe Komiti Fakafonua Tokonia ‘o e Ngaahi Fakatamaki Fakanatula, ‘a ia ‘oku sea ai e ‘Eiki Tokoni Palemia.
-‘Oku ou fakamalo atu foki ki he Kautaha Kolosi Kula ‘a Tonga - ki he kau taki pea mo ho'o mou kau ngaue ‘ofa ‘ihe lava ‘o tufotufa atu e ngaahi koloa moe ngaahi naunau tokoni kia kinautolu e kau tukuhausia.
-Fakamalo atu foki ki he kau Pule Fakavahe mo e kau ‘Ofisa Kolo.
‘Oku ou fie faka'aonga'i foki e faingamalie ko ‘eni keu fakahoko atu ha fakamalo makehe ki he ngaahi komiuniti, ngaahi siasi mo e ngaahi kolo, kuo mou tu'u hake ‘o tokoni ki ho mou ngaahi kaunga'api kuo uesia ‘ehe lovai pea pehe ki he matangi - na'e ‘omai e Saikolone Fakatalopika ko Jasmine.
‘Oku ou ‘ofa atu foki kia kimoutolu hono kotoa ‘oku mou fakamalumalu ‘i he ngaahi fale fakakolo pe fakasiasi koe ‘uhi kuo uesia ‘a homou nofo'anga ‘e he ‘uha lovai. ‘Oku mahino ‘oku fai atu pe e tokoni kehekehe mei homou kaunga'api, famili moe kainga lotu. ‘Oku ‘i ai pe foki mo e ki'i tokoni makehe ‘oku ‘oatu mei he Pule'anga ‘o ‘Ene ‘Afio, ke tokoni atu ki ho'o mou me'a tokoni. Neongo ‘ene si'isi'i, kae ‘ofa ke a'u atu pe, pea ‘oku tufotufa atu pe kia kimoutolu ‘oku lolotonga nofo ‘i he ngaahi holo pe fale fakakolo pe fakasiasi ko ia ‘e 9 ‘i he ngaahi feitu'u ‘oku fu'u uesia ‘aupito ‘e he ‘uha lovai.
Ko ia, na'e ‘osi fakahoko ‘a e Fakataha Kapineti Fakavavevave ke tali ke fakahoko ‘a e ngaahi fokotu'utu'u na'e fokotu'u mai ‘e he Komiti Afā hangē ko e ngaahi ngāue ke lava hano ngaohi ‘o e fakatafengavai ki he ngaahi feitu'u anoano mo ma'olaló. Ko e tali ke kumi ‘a e misini Radar tala matangi pea ‘e faingofuaange ai hono tala kimu'a ‘a e hu'unga ‘o e matangi ke ‘uluaki fai ha teuteu kimu'a ‘oku te'eki a'u mai ‘a e saikolone fakatalopiki hangē ko Sesimani mo e ngaahi ngāue kehe kuo tali ke fakahoko telia ha toe liu mai ha saikolone.Ko e faka'osi pe hou'eiki mo e kāinga Tonga, ‘oku ‘oatu ‘a e kole, ‘Oua mu'a ‘e hoko e ngaahi uesia fakaenatula ko eni pe ko ha fa'ahinga uesia hangē ko ia kuo tau mata he kuohili ko ha faingamalie ki ha fa'ahinga ke nau kumi faingamalie ta'efakalao ‘i he ngaahi ‘api nofo'anga mo e ngaahi pisinisi taautaha. Ko ia tau tauhi mu'a ‘a e lao he taimi pehē ni ko e taimi ‘o e fepoupouaki mo e fetokoni'aki.
‘Oku tau nofo foki mo e ‘amanaki ko e fakatamaki kotoa pe ‘e hoko mai ai ha ngaahi tāpuaki pe ko e langa hake ki ha toetu'u fo'ou. Koia ‘oku fai e ngaahi ngāue ke lava ha ngaahi fakatafenga vai ki he ngaahi feitu'u anoano mo ma'olaló. ‘Oku fai mo e ngāue ke lelei ange ‘a ‘etau fakamatala matangi ke vave mo tonu kae faingofua ‘a e faifatongia ‘a e kau ngāue talamatangi.
‘Ofa ke hokohoko atu ai pe hono fakahaofi
mo tākiekina kitautolu ‘e he ‘etau Tamai Fakahēvani.
Tu'a ‘Ofa Atu.
NGATA'ANGA
Tufaki moe tukuatu: Potungaue Fakamatala mo e Fetu'utaki, Nuku'alofa, 2012. Fakangofua mei he 'Ofisi 'o e Palemia, Nuku'alofa. Tel: 24 644 Email: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
